۹۵/۱۲/۰۹

ظرفیت های صنعت گیاهان دارویی کشور درتحقق اشتغالزایی 

تعداد گونه­ های گیاهی ایران در حدود ۸ هزار گونه است که از نظر تنوع گونه­ ها حداقل دو برابر قاره اروپاست

بیش از ۲۳۰۰ گونه از گیاهان کشور دارای خواص دارویی، عطری، ادویه­ ها و آرایشی- بهداشتی هستند که از این میزان، ۱۷۲۸ گونه به عنوان گیاهان بومی ایران می­ باشند.

از مجموع حدود ۱۵۵هزار هکتار سطح زیرکشت گیاهان دارویی در سال ۹۴، زعفران با سطح زیرکشت ۹۵ هزار هکتار و تولید بیش از ۳۵۱ تن در صدر قرار دارد.

میزان صادرات فرآورده­ های خام گیاهان دارویی کشور در سال ۱۳۹۴، تقریبا ۱۸۵ میلیون دلار بوده و در مقایسه با آن میزان واردات، مبلغی حدود ۲۲ میلیون دلار را به خود اختصاص داده است

ظرف سال های ۹۳ تا ۹۵ با پرداخت نزدیک به ۲۴ میلیون تومان تسهیلات اشتغال زایی توسط بسیج سازندگی، ۲ هزار و ۳۰۰ واحد تولید گیاهان دارویی در کشور راه ­اندازی شده است.

در حال حاضر، صنعت گیاهان دارویی به عنوان یک اقتصاد نوظهور، پویا و بسیار سریع الرشد در عرصه جهانی مطرح شده است و کشورهای مهم و صنعتی به شدت در حال سرمایه گذاری در این حوزه هستند و سهم مهمی از اقتصاد جهانی را به خود اختصاص داده ­اند. بر اساس گزارش سال ۲۰۱۶ یورومونیتور و ITC(مرکز تجارت بین ­المللی)، نرخ رشد اقتصادی در این بخش ۱۲ درصد می ­باشد و در گزارش بانک جهانی نیز، حداکثر نرخ رشد اقتصادی در این صنعت، ۱۵ درصد اعلام شده است. همچنین، بر اساس پیش ­بینی رسمی بانک جهانی، حجم تبادل­ های تجاری کل دنیا در صنعت گیاهان دارویی تا سال ۲۰۵۰ به رقم ۵۰۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید. حال با توجه به تنوع اقلیمی متفاوت و گونه­ های مختلف گیاهی در کشور و به تبع آن، ظرفیت ایران در تولید گیاهان دارویی، در گزارش پیش­رو با استناد به آمارهای وزارت جهاد کشاورزی وضعیت و سهم ایران در صنعت گیاهان دارویی در حال حاضر و در افق ۱۴۰۴ بررسی می­ شود.

تنوع گونه­ های گیاهی ایران ۲ برابر قاره اروپا

سرزمین ایران کشوری ممتاز و با رتبه بالا از نظر غنای گیاهی و تنوع زیستی و دارای ۱۱ اقلیم از ۱۳ اقلیم شناخته شده جهانی است. براساس نظر گیاه­ شناسان و پژوهشگران، تعداد گونه ­های گیاهی ایران در حدود ۸ هزار گونه است که از نظر تنوع گونه­ ها حداقل دو برابر قاره اروپاست. تحقیقات نشان داده است که بیش از ۲۳۰۰ گونه از گیاهان کشور دارای خواص دارویی، عطری، ادویه­ ها و آرایشی- بهداشتی هستند. به علاوه، ۱۷۲۸ گونه از این گیاهان به عنوان گیاهان بومی ایران می ­باشند و به عنوان یک ظرفیت انحصاری در کشور محسوب می­ شوند. خاستگاه بسیاری از گونه های مهم از جمله گل محمدی، زعفران، باریجه، آنغوزه و شیرین بیان ایران است و بخش عمده­ ای از تولید جهانی این گونه­ ها در ایران انجام می ­گیرد. همچنین تنوع گونه­ های گیاهی و برخی گونه ­های منحصر به فرد ایران باعث شده تا شرکت­ های مهم داروسازی در کشورهای پیشرفته به مواد اولیه برخی از گیاهان دارویی کشور از جمله زعفران، زیره، آویشن و مرزه به شدت وابسته باشند.

پیش بینی رشد ۳۱ درصدی سطح زیر کشت گیاهان دارویی تا پایان سال ۵۹

از مجموع حدود ۱۵۵هزار هکتار سطح زیرکشت گیاهان دارویی در سال ۹۴، زعفران با سطح زیرکشت ۹۵ هزار هکتار و تولید بیش از ۳۵۱ تن در صدر قرار دارد. سطح زیر کشت گل محمدی نیز بیش از ۱۵ هزار هکتار و تولید بیش از ۳۲ هزار تن بوده است. همچنین، سایر گیاهان دارویی با حدود ۴۵ هزار هکتار سطح زیر کشت، شامل زیره سبز، گشنیز، حنا، وسمه، رازیانه، گل گاوزبان و … می­ باشد. میزان رشد سطح زیرکشت تولید زعفران و گل محمدی به عنوان دو قلم عمده صادراتی در سال ۹۴ نسبت به سال ۹۳ به ترتیب ۸ و ۹ درصد بوده است که بر مبنای پیش ­بینی ­ها، در سال ۱۳۹۵ سطح زیر کشت زعفران از ۹۵۱۲۵ هکتار به ۱۰۲۷۳۵ هکتار و گل محمدی از ۱۶۵۰۶ هکتار به ۱۷۹۹۲ هکتار رسیده است. در مورد سایر گیاهان دارویی، پیش­ بینی می­ شود که سطح زیرکشت، از ۴۴۶۹۱ هکتار به ۵۰۵۲۱ هکتار با رشد ۱۳ درصدی نسبت به سال قبل برسد.

صادرات ۵۸۱ میلیون دلاری گیاهان دارویی در سال ۴۹

حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی از ۶۰ میلیارد دلار در سال ۱۹۹۶ به ۱۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۰ افزایش یافته است و براساس پیش ­بینی بانک جهانی در سال ۲۰۵۰ گردش مالی و تجارت جهانی متمرکز و مبتنی بر گیاهان دارویی و داروهای گیاهی به حدود ۵۰۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید. در این میان، ایران سهم ناچیزی از صادرات در این صنعت را به خود اختصاص داده است، به طوریکه، میزان صادرات فرآورده­ های خام گیاهان دارویی کشور در سال ۱۳۹۴، تقریبا ۱۸۵ میلیون دلار بوده و در مقایسه با آن میزان واردات، مبلغی در حدود ۲۲ میلیون دلار را به خود اختصاص داده است. این در حالی­ است که طبق جدول زیر صادرات گیاهان دارویی در سال­های گذشته بیش از این مقدار بود و در سال ۱۳۹۱ نیز ۴۲۲ میلیون دلار از صادرات غیر نفتی به گیاهان دارویی اختصاص داشت.

ظرفیت های صنعت گیاهان دارویی درتحقق اهداف اقتصادمقاومتی

در حوزه صادرات گیاهان دارویی در کشورهای خاورمیانه، رتبه­ های اول تا سوم به کشورهای امارات، ترکیه و عربستان و رتبه آخر به ایران اختصاص دارد.
ظرفیت های صنعت گیاهان دارویی درتحقق اهداف اقتصادمقاومتی

ظرفیت های صنعت گیاهان دارویی درتحقق اهداف اقتصادمقاومتی

در جهان نیز، کشورهای فرانسه، آلمان، امریکا، اسپانیا، انگلیس، سنگاپور، هلند، بلژیک و لهستان جزو ۱۰ کشور برتر و عمده صادراتی در صنعت گیاهان دارویی می­ باشند و متأسفانه ایران با وجود ظرفیت قابل توجه در تولید گیاهان دارویی، سهم مشخصی در صادرات جهانی این صنعت ندارد.

ظرفیت های صنعت گیاهان دارویی درتحقق اهداف اقتصادمقاومتی

نمودار زیر نیز درصد رشد سالیانه صادرات گیاهان دارویی را از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ در کشورهای خاورمیانه نشان می ­دهد:

ظرفیت های صنعت گیاهان دارویی درتحقق اهداف اقتصادمقاومتی

چشم انداز صنعت گیاهان دارویی کشور در افق ۱۴۰۴

با توجه به ظرفیت و توان ایران در سطح زیر کشت و تولید محصولات گیاهان دارویی، برنامه­ ها و طرح ­هایی برای بهره­ مندی از فرصت­ ها و مزیت­ های رقابتی صنعت گیاهان دارویی در نظر گرفته شده است که از جمله آنها طرح توسعه کشت دیم گیاهان دارویی در اراضی شیب دار و کم بازده به عنوان یکی از پروژه­ های پیش­ بینی شده در راستای اقتصاد مقاومتی و همچنین سند ملی صنعت گیاهان دارویی در افق ۱۴۰۴ می­ باشد که انتظار است اهداف زیر را برای کشور محقق سازد:

– کسب سهم ۲۰ درصد ارزش بازار داروی کشور توسط محصولات تأیید شده مبتنی بر داروهای گیاهی و محصولات طبیعی؛

– کسب سهم ۲۰ درصد از ارزش بازار داروی حوزه دامپزشکی کشور توسط محصولات تأیید شده مبتنی بر داروهای گیاهی و محصولات طبیعی؛

– افزایش صادرات گیاهان دارویی و فرآورده­ های دارویی گیاهی و فرآورده های گیاهی برای حضور در بین ۱۰ کشور اول جهان؛

– کسب ۳ درصد سهم تولید علم حوزه گیاهان دارویی و فرآورده های دارویی گیاهی در عرصه جهانی؛

– کسب ۱ درصد سهم ثبت اختراع جهانی در حوزه گیاهان دارویی و فرآورده های بومی آن و یا در حال انقراض گیاهان دارویی کشور در سازمان های حفاظت ملی

– کاهش سطح برداشت رسمی و غیررسمی از عرصه های طبیعی به ۲۰۰ هزار هکتار در افق ۱۴۰۴؛

– افزایش سطح زیر کشت گیاهان داوریی و اسانس ­دار به ۵۰۰ هزار هکتار در افق ۱۴۰۴

– افزایش تولید و صادرات گیاهان دارویی و احیاء اراضی شیب دار و کم بازده دیم و مراتع تخریب یافته با کشت گیاهان دارویی سازگار و باارزش، به حدود ۲۸۳۹۶۷ هزار هکتار در افق ۱۴۰۴

– سطح توسعه دیم در اراضی شیب دار و کم بازده به ۴۵۵۰۰ هکتار در افق ۱۴۰۴

همچنین، در برنامه ششم توسعه، افزایش سطح زیرکشت گیاهان دارویی دیم به ۱۱۷۳۷ هکتار و گل محمدی به ۱۱۰۱۳ هکتار پیش­ بینی شده است.

راه اندازی ۰۰۳۲ واحد تولید گیاهان دارویی در کشور توسط بسیج سازندگی

براساس گزارش قرارگاه جهاد اقتصادی بسیج، ظرف سال های ۹۳ تا ۹۵ با پرداخت نزدیک به ۲۴ میلیون تومان تسهیلات اشتغال زایی توسط بسیج سازندگی، ۲ هزار و ۳۰۰ واحد تولید گیاهان دارویی در کشور راه­اندازی شده است. استان فارس با راه اندازی ۱۷۱ واحد تولید گیاهان دارویی در کشور پیشتاز است. این گزارش حاکی است راه اندازی این تعداد واحد تولیدی گیاهان دارویی و عرقیات، قریب به ۶ هزار شغل پایدار به صورت مستقیم و غیرمستقیم در کشور ایجاد کرده است.

چالش ­ها و فرصت­ های پیش روی صنعت گیاهان دارویی

مهم ­ترین چالش ­های و فرصت ­های پیش­روی صنعت گیاهان دارویی در کشور که در برگیرندۀ فرصت­ ها، تهدیدها، نقاط قوت و نقاط ضعف می ­باشد، به شرح زیر قابل بیان است:

مزیت رقابتی کاشت گیاهان دارویی از نظر تنوع در ایران؛

افزایش اقبال عمومی جهانی به استفاده از گیاهان دارویی؛

سهم بازار پایین محصولات تولیدی صنعت گیاهان دارویی به نسبت رقبای مصنوعی و صنعتی در سبد مصرف ایرانی؛

سهم بازار بسیار کم در بازارهای جهانی، علی­رغم وجود مزیت­ رقابتی و گرایش مصرف ­کنندگان به استفاده از این محصولات؛

توجه نکردن به استانداردهای ملی و بین ­المللی در فرایند تامین بذر، کاشت، داشت، برداشت و تبدیل گیاهان دارویی در صنعت گیاهان دارویی؛

توجه نکردن به صنعت گیاهان دارویی به عنوان بخشی تولیدی و با ارزش افزوده بسیار زیاد، در صنعت کشاورزی کشور.

کلام آخر

اگرچه تاکنون به دلیل نداشتن ساختار نظام یافته و مدون و همچنین نبود سیاست گذاری هماهنگ و یکپارچه به منظور رشد و توسعه صنعت گیاهان دارویی اقدام جدی و موثری برای بهره مندی از ظرفیت و پتانسیل های خدادادی تولید گیاهان دارویی در کشور صورت نگرفته است، اما به دلیل استقبال روزافزون جهانی در استفاده از داروهای گیاهی و همچنین توجه و تلاش کشورهای پیشرفته برای سرمایه گذاری و تولید انبوه گیاهان دارویی، ضروری است با توجه به توان و ظرفیت تولید گیاهان دارویی در کشور و همچنین مزیت رقابتی این صنعت در اقتصاد، برای ورود در عرصۀ چنین اقتصاد بزرگی از هم اکنون سرمایه گذاری های لازم را در زنجیرۀ ارزش، جهت تولید حداکثری ارزش افزودۀ گیاهان دارویی، پایه گذاری کرد و از مزیت ها و فرصت های آن برای توسعه صادرات غیرنفتی، رشد اشتغالزایی، درآمدزایی و … کشور بهره جست/واحدمرکزی خبر.

منبع: تی نیوز